Taalsterfte

Daar stond ik toch wel even van te kijken:

“… almost half the world’s languages, or half the world’s languages are spoken by only 0.2% of the population. 40% of the languages in the world are endangered. Some estimates go as high as one language every 2 weeks becoming extinct. That is much higher than mammals, only 18%, or 5% of fish, or 8% of plants…”

Als een taal verdwijnt, gaat er als het ware een bibliotheek aan kennis onherroepelijk verloren. Dat betoogt linguïst Daniel Everett in zijn boeiende lezing, Endangered Languages and Lost Knowledge. Veel talen zijn immers niet in schrift vastgelegd.

Hoeveel kennis en levensvisie er in een taal verankerd kunnen zitten, tracht hij te illustreren aan de hand van zijn onderzoek naar het Pirahã, de taal van de gelijknamige bewoners van het Amazonewoud in Brazilië. Dat onderzoek leidde een paar jaar geleden tot een controverse omdat het indruist tegen recursiviteit, een belangrijk principe van de universele grammatica van Noam Chomsky. Al googelend kwam ik zo weer terecht bij de Saphir-Whorf-hypothese, maar ook bij hedendaags onderzoek naar de samenhang tussen taal, denken en cultuur. Zouden mijn syllabussen Algemene Taalwetenschap nog ergens op zolder liggen?

Levensbedreigende fouten: d, t of dt?

‘Op dt-fouten staat iets wat neigt naar de doodstraf.’ Dat is een van de richtlijnen bij een recente redactieopdracht.

Ik herken het gevoel wel. Nog steeds stokt mijn adem heel even als ik er ergens één bespeur. Gisteren nog, op het LinkedIndiscussieforum van Onze  Taal dan nog wel.

Al surfend stokt mijn adem wel vaker, maar reageren doe ik zelden op het internet. De context is daar vaak wat informeler en dan stoort het met niet zo.

Maar ik zie ze natuurlijk wel: ‘Oh!’

Op informatieve websites en in drukwerk vind ik het slordig, en ik hou nogal van kwaliteit. Dan noteer ik dus gegarandeerd inwendig: ‘Min één!’

Maar de doodstraf, nu ja. Wel heb ik heel lang niet begrepen hoe het mogelijk is, dat zoveel mensen problemen hebben met de vervoeging van (zwakke) werkwoorden. Als er nu één consequente en heldere spellingregel is, dan is het die wel.

Dt-fouten zijn onvermijdelijk

Intussen las ik dat ons geheugen ons parten speelt, meer bepaald ons woordgeheugen. Dat schotelt ons, terwijl we schrijven, automatisch de meest voorkomende vorm van een woord voor. Mij doet het een beetje denken aan de suggesties van een spellingchecker of van Google. Die zijn ook niet altijd even betrouwbaar.

Reviseer

“Maar de rol van het woordgeheugen mag geen excuus zijn om spellingregels systematisch te negeren. Een verklaring is geen vrijgeleide”, betoogde professor Dominiek Sandra, die het fenomeen onderzocht, in Klasse. Revisie is volgens hem het wapen tegen ons woordgeheugen. En ook al spel ikzelf voor de sport, ik kan hem geen ongelijk geven.

Het zinkende kofschip

Ik denk dat revisie ook wel een beetje kan helpen tegen ‘Het zinkende kofschip’. Onder die alarmerende titel praatte linguïst Mirjam Ernestus op de radio over haar onderzoek naar de (verkeerde) keuze van d of t in de verleden tijd en bij het voltooid deelwoord.

Volgens haar druist het ezelsbruggetje ’t kofschip in tegen ons taalgevoel. We schrijven (naar) wat we horen. ‘Ik krab’ klinkt als  ‘ik krap’, en de p zit in ’t kofschip, vandaar: ‘ik heb gekrabt’. Een oplossing ziet ze niet meteen. Ik vind het allemaal nogal zorgelijk klinken.

Als u een tekst reviseert, ziet u die b in ‘krab’ toch staan? Welaan dan!

Als u de regels nog eens wilt herhalen of oefenen voor u aan het reviseren slaat, kunt op deze sites terecht:

http://www.dtkompas.nl/

http://www.jufmelis.nl/

Niet weerhouden? Dan gaat u toch door!

Na grondige screening van uw cv hebben wij besloten om uw kandidatuur niet te weerhouden.

Helaas is uw inzending niet weerhouden voor de tentoonstelling.

Herkent u ze, deze zinnetjes uit brieven die u willen meedelen dat u niet geselecteerd bent? Eigenlijk zeggen ze net het tegenovergestelde, want ‘weerhouden’ betekent ‘tegenhouden, afhouden van’.

Letterlijk staat er dus:

Na grondige screening van uw cv hebben wij besloten om uw kandidatuur niet te tegen te houden.

Helaas is uw inzending niet tegengehouden voor de tentoonstelling.

‘Hoezo helaas? Wie niet tegengehouden is, gaat toch door?’, zou ik denken. Maar Vlamingen zijn zulke goede verstaanders dat ze het werkwoord toch probleemloos gebruiken in allerlei andere betekenissen. Meer foute voorbeelden vindt u op VRTtaal.net.

Om verwarring te vermijden, vervangt u bovenstaande voorbeelden beter door:

Na grondige screening van uw cv hebben wij besloten om uw kandidatuur niet in aanmerking te nemen.

Helaas is uw inzending niet geselecteerd voor de tentoonstelling.

Taalplezier

Taal leeft. Taal evolueert. Het Nederlands kent met al zijn dialecten een bijna unieke verscheidenheid. Het waren mooie ontdekkingen tijdens mijn studie. Ik vul dan ook nog steeds graag taalenquêtes in en ben altijd benieuwd naar de resultaten. Ik hoop van u hetzelfde.

Ik ga naar de Colruyt, kijk naar de VRT en  lees de Max Havelaar. En u? Neem deel aan de enquête over het lidwoord ‘de’ voor grootwinkelbedrijven, omroeporganisaties en boektitels.

Ik koop stoofvlees en maak er stoverij van. Karbonaden eet ik nooit. Een talenstudente aan de VUB onderzoekt taalverschillen bij voedingswaren in het Nederlandse taalgebied. Vul haar smakelijke vragenlijst in.

Irritaal, een fijne blog over irritant taalgebruik, is op zoek naar het irritantste woord van 2008. Mijn favoriete uitdrukking staat nog steeds op één. Lucht ook uw hart en breng een stem uit.